Back to Delft 2017

Một chặng bay xuyên đêm dài dằng dặc. Một đoàn tàu chạy ngang châu Âu. Dần dần mọi thứ hiện ra quen thuộc. Những đồng cỏ xanh rì phóng hết tầm mắt, những con mương mà mặt nước cao hơn mặt đường. Những ngôi nhà gạch trần, mặt trước là hình nón bậc thang, với những ô cửa kính to hết cỡ để đón mặt trời, cùng một khoảnh sân nhỏ trồng cây cảnh và hoa. Bên hông nhà thường là một chiếc thuyền / ca nô nhỏ in bóng lên dòng nước. Lác đác có người thong thả đạp xe thấp thoáng sau những rặng cây với thùng chứa đồ to đùng. Rồi có ai đang chạy bộ xuyên qua bãi cỏ, theo sau là một con chó lông xù đuôi vẫy tíu tít.

Hà Lan đó. Chuyến đi châu Âu này nằm ngoài dự định. Tôi có lẽ đã ko quay lại Hà Lan / Delft nếu như ko bị "bắt" phải về.  Cuộc sống hiện tại bộn bề với cả núi công việc, cả núi những thú vui và những điểm đến đang đợi phía trước ...

Chuyển sang đoàn tàu xanh / vàng quen thuộc ở ga Amsterdam Centraal, sau chừng 1 tiếng nữa thì tôi đứng đợi ở Den Haag HS. Ngày xưa, trừ ga Delft quê nhà ra thì Den Haag HS là ga mà tôi hay đi qua và hay dừng đợi tàu nhất. Một khoảng không rộng lớn với mái vòm trên cao mà chỉ có lác đác vài người nếu như không phải giờ cao điểm. Đâm ra lúc nào ở đó tôi cũng có cảm giác như đang đợi thêm một ai khác, một điều gì khác. Thời gian và không gian luôn là một thứ gì, quá đỗi dài và rộng, trùm lên mỗi một con người. Di chuyển gần nửa vòng trái đất, đứng ở một điểm mà nhớ về mười năm và như cả ngàn năm trước. Thấy mình bé như hạt cát, bồng bềnh nổi trôi giữa những cơn sóng.

Delft. Những con kênh, những con đường lát gạch, những căn nhà gạch, những lối nhỏ đi bộ. Vẫn tuyến đó xe đạp nối tiếp nhau chạy vèo vèo từ trường tới ga. Vẫn mặt đá hình tròn nằm giữa quảng trường trung tâm có chỉ về 4 hướng Đông Tây Nam Bắc. Trái tim màu xanh. Ghế băng dưới gốc cây để ngồi ngắm East Gate lúc hoàng hôn. Các ông bà già bán mãi không hết gốm Delft Blue ở chợ đồ cũ thứ Bảy hàng tuần. Ngã tư đường vào trường, một cái cột, chẳng hiểu để báo hiệu cái gì,10 năm rồi vẫn đứng nghiêng nghiêng như sắp đổ. 

Mười năm. Mười năm khiến nhiều hàng cây trăm năm ở HN bị đốn gục. Mười năm đó bao nhiêu ngôi chùa cổ kính rêu phong đã "được" làm mới. Mười năm là bao nhiêu tòa nhà mọc lên, bao nhiêu người dân bị mất đất, tù tội ở VN. Mười năm có bao em bé được sinh ra, bao người thân đã đi xa. Vậy mà nơi đó, mười năm cứ chỉ như mới ngày hôm qua. Vẫn im lìm nép bên Binnenwatersloot là cửa hàng bán băng đĩa nhạc cổ điển mà mỗi khi đẩy cửa là có tiếng chuông kính coong vang lên. Báo hiệu thời gian ngừng lại? Mặc cho các cơn lũ iPhone / iPod, Amazon, Google tràn qua. 

Không phải là đi du lịch. Tôi không tìm những địa điểm mới, không đến những chỗ nổi tiếng, không "been there done that". Chỉ đơn giản là một chuyến về quê. Về để cảm nhận lại, và rõ ràng hơn, cái vị tươi, ngậy và bùi của cá haaring sống. Để nằm nghe mùi ngai ngái của cỏ non trên nóc thư viện mà đầu không lo lắng chuyện thi cử, mà tim không khắc khoải nhớ tới một ai khác, một nơi khác. Để tay chạm vào từng viên gạch xưa, từng tấm kính màu cũ. Để chân bước theo từng lối đi không biết sẽ tới đâu. Để cảm nhận sâu hơn về nét vẽ, chất men trong những đĩa gốm mà lâu nay cứ nghĩ là Bát Tràng hàng loại hai. Để thấy rằng người đi tàu hóa ra không cắm mặt vào smartphone, mà họ nói ít hơn, nghỉ, thậm chí là ngủ nhiều hơn trên tàu. Dường như sau một ngày làm việc vất vả, tiếp xúc với quá nhiều người, họ không muốn phá đi nốt chút riêng tư, chút thư giãn còn sót lại bằng cách nhảy vô cái "social network" nào đó khác? Các "living patterns" rõ ràng là đang hiện hữu nơi đây, nhiều nữa là khác, nhưng tôi lại không thể diễn tả rành mạch được hết. Thôi thì để dành cho lần sau :-)

Chắc là có lần sau. Hay là không? Không quan trọng. Nếu có quay lại, một nơi tưởng chừng như quá quen thuộc và không bao giờ thay đổi đó với tôi vẫn luôn tràn ngập những điều mới mẻ, thú vị. Hoặc tận hưởng cuộc sống - như là lúc tôi nằm dài trên thảm cỏ xanh ở nóc thư viện, 9h tối, nhìn nắng chiều vàng óng thấp dần theo từng giây xuyên vào bên trong những tòa nhà kính, và đàn chim vẫy cánh bay đi trên đầu những ngọn cây.  Nếu không quay lại nữa, thì chừng đó năm tháng của tuổi trẻ là quá đủ. Có ngờ nghệch và lơ đãng, có vật vã và rồ dại, có tràn ngập những khiếm khuyết và tiếc nuối, nhưng tất cả đều đã cháy hết, gom hơi ấm đi theo tôi trong suốt cuộc đời. 

Đọc sách xong rồi thì nên cho sách đi

Chiều nay tôi ra Đinh Lễ mua cuốn Enzyme tặng mẹ vì đang đọc thấy hay (và được vợ gợi ý). Cầm sách rồi tôi tần ngần gần tiếng bên trong cửa hàng, giữa những lối đi chật hẹp và những chồng sách cao chất ngất. Toàn sách hay đông tây kim cổ, toàn các tác giả nổi tiếng, trình bày in ấn đẹp, kiến thức văn thơ phong phú kiểu gì cũng có. Ấy vậy mà cuối cùng ra về vẫn chỉ có một cuốn đó trên tay. Cảm giác ... chả có cảm giác gì cả. Ngạc nhiên chưa?

Ngày xưa tôi đã từng lên plan đọc bao nhiêu sách một năm một tháng, tôi cũng trendy nọ kia lắm, đọc review tùm lum rồi lên danh sách to-read to-buy dài ngoằng (mà chả bao giờ hoàn thành được). Lâu lâu mà không đọc sách là sẽ thấy tội lỗi ghê gớm. Rồi mỗi lần vào cửa hàng sách, ít nhiều tôi phải cầm vài ba cuốn đi ra, dù có thể chẳng biết bao giờ sẽ đọc hết. Vui mua, buồn mua, chả vui chả buồn cũng cứ mua. Tâm lí kiểu như này. Rằng sách là một thứ gì đó cao quí, mua sách giống như đầu tư lâu dài cho tâm hồn, trí tuệ nên chẳng bao giờ thiệt đâu, đừng tiếc tiền! Rằng đến như quần áo, đồ ăn uống và bao nhiêu thứ xa xỉ khác mình còn bỏ tiền tiêu nữa là. Rằng cứ mua về để đó, giờ chưa đọc nhưng biết đâu sau này mình sẽ đọc, hoặc vợ / chồng, hoặc bạn bè người thân mình đọc. Rằng sách bầy lên giá nhìn cũng đẹp đấy chứ, rằng nhà phải có nhiều sách thì mới sang. Rằng kinh điển như thế thì cũng nên tàng trữ trong nhà, để con mình sau này lớn lên còn có cái để đọc. Vân vân và vân vân. 

Quả có nhiều nét giống như người mới thoát khỏi nạn đói. Lúc nào cũng muốn tích trữ thóc gạo trong nhà, dù có thể khiến cho gạo bị mốc mọt. Bước vào bữa tiệc buffet thì dù đã no, dù không thích nhưng vẫn cố nhồi nhét vào bụng càng nhiều càng tốt. Thóc gạo còn thế nữa là một thứ như sách, phỏng ạ?

Ngày xưa (hồi lâu lắm rồi chả nhớ) chẳng có sách để đọc nên vớ được cuốn nào đọc ngấu đọc nghiến cuốn đó, bất kể hay dở, bất kể có hợp với tuổi hay không. Rồi giữ sách như giữ vàng. Đóng dấu cho khỏi thất lạc. Còn bây giờ sách có ở khắp nơi, ngay cả những thứ tưởng như được in số lượng hạn chế cũng chỉ là chiêu trò PR của các công ty sách, nếu muốn đều có thể có được, mà chẳng mất quá nhiều tiền. So với những giá trị mà một cuốn sách đem lại thì giá tiền, dù có vẻ đắt, cũng chẳng đáng gì. Đấy là còn chưa kể đến ebook. Thời đại này đâu thiếu thông tin, thiếu sách, thừa nữa là khác; chỉ có là không biết nên đọc cái gì, vào khi nào. Mỗi lần đọc một cuốn sách với tôi khi đó giống như là một mối duyên phận, may mắn tình cờ lắm mới đến được với nhau :)

Do vậy, bây giờ 90% sách trên giá của tôi là không cần thiết nữa. 

Nếu sách hay và đã đọc kỹ rồi thì nhiều khả năng tôi sẽ không đọc lại nữa, ít nhất là trong vài tháng / vài năm tới. Cho nên nó xứng đáng được truyền tay sao cho càng nhiều người đọc càng tốt. Chắc đấy cũng là số phận tốt đẹp nhất của mỗi cuốn sách, thay vì được đọc một lần rồi im lìm nằm mốc meo trên giá. Ngay cả nếu sau này tôi thích nó tới mức muốn đọc lại thì nó cũng xứng đáng được tôi tìm mua mới ở ngoài hiệu sách. 

Nếu sách dở hoặc không hợp với tôi thì nó càng không nên ở trên giá sách của tôi. Nó cần rời đi, hoặc đến được tay ai đó phù hợp hơn.

Còn sách có vẻ hay, sách kinh điển mà tôi chưa đọc thì sao? Nếu nó đã nằm trên giá sách vài tháng, vài năm thì nhiều khả năng nó cứ nằm ở đó mãi, mà chẳng bao giờ được tôi mò đến. Tất nhiên là tôi chả ngớ ngẩn tới mức trưng bày những sách chưa đọc cho đẹp giá sách. Và tôi cũng chẳng muốn giữ lại sách chỉ để cho bạn bè cả năm may ra đến chơi một lần mà nhiều khả năng là chẳng thèm ngó ngàng gì tới chúng. Con cái khi đủ tuổi thì nếu thích đọc nó cũng sẽ tự biết cách tìm được đến nguồn sách để đọc, bố mẹ được đưa tiền cho con mua sách lại chả mừng hết cỡ. 

Vậy đó, từ giờ tôi sẽ cho dần đi những cuốn sách mình đang có. Không bán, vì bán thì sẽ hạn chế số lượng người có thể đọc được mỗi cuốn sách. Mà gọi là "cho" cũng không đúng. Không phải là tôi đang ban ơn cho người kia, đúng là họ không phải trả tiền, nhưng họ cũng giúp tôi có thêm khoảng không trong nhà, giúp tôi nâng thêm giá trị của cuốn sách, và trên hết, kiếm được một người cùng đọc cùng thích một cuốn sách của mình chẳng phải may mắn và thú vị lắm sao!

Chỉ hơi tội cho nhà văn, và NXB. Nhưng liệu có bao nhiêu người đang làm giống tôi nhỉ? Chắc là in ít thôi. Nhà văn chắc cũng muốn tác phẩm của mình tới được nhiều người. NXB thì chắc chắn không vui rồi, tôi cũng chả biết làm sao. Nên chăng mỗi người khi nhận một cuốn sách free thì bỏ ra ít tiền nộp vào quĩ ... xuất bản sách hoặc quĩ ủng hộ nhà văn trẻ chẳng hạn?

Một giá sách đẹp với tôi bây giờ chắc sẽ là một giá sách có nhiều ngăn trống. Ngoài một số rất ít sách giữ lại vì kỉ niệm, vì quá khó để có lại, vì quá ấn tượng, thì sẽ chỉ có cũng rất ít sách đang được đọc và đang chờ được chuyển đi cho người khác. Khi đó, cho tức là nhận, và, less is more, and empty space is beauty + full!